Davranışlar ne zaman "normal" sınırları aşar?

Ben iki çocukta da şunu gördüm: Bir davranış evin düzenini, uykuyu, yemek yemeyi ya da kreş/okul uyumunu sürekli bozuyorsa “huy” olmaktan çıkıp destek gerektiriyor gibi oluyor. Oğlumda öfke patlamaları haftalarca her gün olup kendine zarar verme, eşyaları fırlatma gibi noktaya gelince çocuk doktorumuz “sıklık, şiddet ve sürenin” önemli olduğunu söylemişti. Bir de davranış sadece evde değil her ortamda tekrarlıyorsa ve çocuğun yaşıyla hiç örtüşmüyorsa ben daha ciddiye alıyorum; bizimkinde duyusal hassasiyet çıktı, küçük düzenlemeler çok fark etti 🙂 “İçgüdüm rahat etmiyor” dediğim her durumda bir uzmana danışmak bana iyi gelmişti.

Benim oğlum 4 yaş civarı bir ara öfke patlamaları yaşıyordu; biz şunu fark ettik: “Ara ara” olunca yönetiyoruz ama haftalarca aynı şiddette sürüp kendine ya da başkasına zarar verme noktasına gelince normal sınırını aşıyor gibi oluyor. Bir de davranış sadece evde değil, parkta/okulda da aynı yoğunlukta tekrarlıyorsa ve çocuğun “sonradan pişman olup toparlayamaması” dikkat çekici olabiliyor. Doktorumuz “süreklilik + şiddet + işlev kaybı” üçlüsüne bakın demişti, biz not tutup ne zaman, neyin tetiklediğini yazınca tablo netleşmişti 🙂

Benim kızımda 3-4 yaş civarı “takılma” gibi tekrar eden bazı davranışlar olmuştu; tek başına beni korkutmamıştı ama uzun süre aynı şekilde sürüp yeni ortamlarda da aynen devam edince daha dikkatli baktık. Doktorumuz “çocuğun kendine zarar vermesi, çevreye zarar verme ya da kendini sakinleştirememe uzarsa bir uzmana görünmek iyi olur” demişti. Bir de davranışla birlikte konuşmada gerileme, göz teması azalması, daha içine kapanma gibi eşlik eden değişiklikler olursa ben “normal dönemi” aşmış olabileceğini düşünüyorum. Bizde uyku ve ekran süresini düzenleyip rutin oturtunca belirgin azalmıştı 🙂

Benim oğlumda 5 yaşa doğru “her şey aynı sırada olacak” ısrarı vardı; bir süre oyun gibi geldi ama sosyal ortamlarda arkadaşlarına vuracak kadar gerilince ciddiye aldık. Doktorumuz “yaşına göre uygun mu, yoğunluğu artıyor mu, çocuğu ya da çevreyi tehlikeye sokuyor mu” diye bakın demişti. Bir de ben şuna dikkat ediyorum: Davranış sadece yorgunken mi çıkıyor yoksa her yerde, her zaman mı; bizde uyku ve ekran süresi azaldığında belirgin şekilde hafiflemişti 🙂

Benim büyük oğlumda 2,5-3 yaş civarı “göz teması kurmama” ve ismini seslenince dönmeme gibi şeyler dönem dönem oldu; tek seferlik olunca çok takılmadım ama haftalarca sürünce içim rahat etmedi. Doktorumuz “davranışın kendisinden çok, çocuğun günlük işlevini ve iletişimini ne kadar etkilediğine bakın” demişti. Bence en çok kırmızı bayrak; kendine zarar verme, tehlikeyi umursamama, yaşıtlarıyla oyun kuramama ve gerileme (tuvalet/konuşma gibi kazandığı şeyi kaybetme) olunca oluyor. Biz not tutup örüntüyü görünce çok daha net karar verebildik 🙂

Benim küçük oğlumda 18-24 ay arası “söylediğimi hiç duymuyormuş” gibi bir dönem oldu; sonra işitme kontrolüyle içimiz rahatladı, meğer çoğu zaman oyuna dalıyormuş. Doktorumuz “davranışın şiddetinden çok sürekliliği ve çocuğun işlevselliğini bozup bozmadığı”na bakın demişti; mesela kendine zarar verme, sürekli ısırma/vurma, saatlerce sakinleşememe gibi durumlar bizde alarm gibi oldu. Bir de evde farklı, dışarıda çok farklıysa ya da bir anda belirgin gerileme (konuşma azalması, tuvalet alışkanlığını bırakma gibi) olursa ben not alıp takip etmeye başlamıştım. Bizim en çok işimize yarayan şey “ne zaman, neyin ardından oluyor”u yazmak ve gerekirse bunu çocuk doktoru/çocuk psikoloğuyla paylaşmaktı 🙂