Ekran bağımlılığı ne zaman başlar?

Benim oğlan 2 yaş civarı telefon görünce eline almak için ağlamaya başlayınca “burada bir şeyler oluyor” dedim; doktorumuz da bağımlılık kelimesini erken bulsa da alışkanlığın çok hızlı yerleştiğini söylemişti. Bizde işaretler; ekran kapanınca kriz, başka oyuna dönmekte zorlanma ve yemekte bile isteme şeklinde oldu. Evde net sınır koyunca (özellikle yatmadan 1 saat önce sıfır ekran, mümkünse birlikte ve kısa süre) bayağı toparladı. En çok da ekranı “susturma aracı” yapmamaya dikkat edince iş kolaylaştı 🙂

Benim kızım 3 yaşına doğru çizgi film açılmadığında aşırı huzursuzlanıp “bir bölüm daha” diye tutturmaya başlayınca işin alışkanlığa döndüğünü fark ettim. Bizde en büyük tetikleyici, ekranı yemek yedirme ve oyalama aracı yapmaktı; bunu azaltınca evdeki gerginlik de azaldı. Doktorumuz “asıl mesele süre kadar, ekransız kalınca çocuğun tepkisi ve gün içindeki diğer oyunlara ilgisi” demişti, ben de ona göre takip ettim. Ekran sonrası mutlaka hareketli oyun, dışarı çıkma gibi dengeleyici şeyler koyunca daha kolay toparladık 🙂

Bizde sinyal daha erken geldi: 18 aylıkken tableti görünce gözleri kilitlenip etrafta ne desem duymamaya başladı, bırak deyince de birden sinirleniyordu. O noktada “bağımlılık” demek yerine ekranın çok güçlü bir ödül gibi çalıştığını düşündüm ve süreyi değil, geçişi yönetmeye odaklandım; önce birlikte izleyip sonra “kapatma ritüeli” yaptık. Bir de ekranı hep aynı saatlere sıkıştırınca gün boyu isteme azaldı, en çok da aç-kapa düzensiz olunca kriz çıkıyordu 🙂

Bizde “bağımlılık” gibi olmasa da 2,5 yaş civarı ekrandan kopunca boşluğa düşme hali başladı; kapatınca oyun kurmak yerine amaçsız dolaşıp sürekli “açalım” diye mızmızlanıyordu. Doktorumuz, en önemli işaretin süre değil ekranın çocuğun ruh halini ve günlük rutini ele geçirmesi olduğunu söylemişti. O yüzden biz ekrandan sonra mutlaka geçiş rutini koyduk (birlikte kitap, puzzle gibi), bir de yemek ve uyku öncesi hiç açmamaya dikkat ettik 🙂

Benim oğlumda 20-22 ay gibi ekrana “alışma” belirtisi çıktı; çizgi film izledikten sonra normalde sevdiği oyuncaklara dönmesi zorlaşıyor, hemen yeniden ekran arıyordu. Doktorumuz “bağımlılık demek için erken ama ekran sonrası davranış değişimi iyi bir işaret” demişti. Biz süreyi kısaltıp özellikle yemekte ve uyku öncesi hiç açmayınca bir-iki haftada tepkisi bayağı yumuşadı 😊

Benim kızımda 2 yaşın hemen sonrasında “ekranı hatırlama” başladı; dışarıda bile reklam müziği duyunca eve gidip çizgi film istemeye koyuluyordu. Bizde asıl sinyal, ekran sonrası daha çabuk sinirlenmesi ve uykuya dalmasının uzamasıydı, sanki beyninin freni tutmuyordu. O yüzden süre kadar içerik ve zamanlama da önemli geldi; özellikle yemek sırasında ve yatmadan önce açmayınca ev daha sakin kaldı 🙂