Ekran süresi konuşmayı geciktirir mi?

Benim oğlum 2 yaş civarı çizgi film izlemeye biraz fazla kayınca kelimeleri azaldı, daha çok işaret edip “ıı” demeye başlamıştı. Süreyi kısınca ve yerine bol bol sohbet, kitap ve oyun koyunca birkaç hafta içinde daha çok kelime duymaya ve kullanmaya başladı. Doktorumuz “tek başına ekrana maruz kalmasın, mümkünse birlikte izleyip konuşun” demişti; biz de bunu uyguladık. Ekran tamamen yasak değil ama doz ve içerik çok fark ediyor bence 🙂

Benim kızım 18-24 ay arasında tablete fazla sarınca daha az “sohbet” eder oldu; kelime sayısı çok düşmedi ama cümle kurmak yerine izlediğini tekrar etmeye başladı. Biz ekranı kısınca ve özellikle ekransız oyun/kitap saatini artırınca daha hızlı ilerledi, sanki beyni konuşmaya yeniden vakit buldu. Doktorumuz “ekran tek başına suçlu değil ama etkileşim azalırsa dil de yavaşlar” demişti, o cümle bende çok oturdu. Bizde en çok işe yarayan şey, ekran varsa da birlikte izleyip bol bol yorum yapmak oldu 🙂

Benim oğlum 20 aylıkken ekranı tamamen “sus payı” gibi kullanınca daha huzurluydu ama gün içinde daha az ses çıkarıp mırıldanır olmuştu. Süreyi kısınca ve ekrana mecbur kaldığımızda birlikte izleyip “bak araba gidiyor, hop durdu” diye anlık anlattıkça tekrar daha çok kelime denemeye başladı. Doktorumuz da “ekran tek başına pasif kalmasın, bol karşılıklı konuşma ve oyun daha iyi gelir” demişti. Bizde mesele sadece süre değil, ekranın yerine geçen sohbetin azalmasıydı.

Benim ikizler 2,5 yaşındayken ekrana daldıkları günlerde özellikle göz teması ve karşılıklı “al-ver” konuşma azalıyordu; sanki kelimeler var ama kullanma isteği düşüyordu. Doktorumuz “ekran değil, ekranın yerine geçen etkileşim” diye anlatmıştı; biz de izleme olunca yanında oturup yorum yapmaya başlayınca daha iyi toparladılar. En çok farkı, tek başına izlemek yerine birlikte izleyip ardından oyun kurunca gördüm 🙂

Benim oğlumda konuşma gecikmesi değil ama “daha az sohbet etme” durumu oldu; ekran olunca her şey tek taraflı kalıyor, o günlerde daha az taklit oyunu oynayıp daha az yeni kelime deniyordu. Bizde asıl fark, ekran sonrası huysuzluk ve dikkat dağınıklığıydı; göz göze bakıp karşılıklı konuşma kurmak zorlaşmıştı. Süreyi azaltıp birlikte kitap bakma ve ev işi “sohbeti” (çamaşırı asarken renk sayma gibi) ekleyince dil daha akıcı ilerledi 🙂

Benim kızımda konuşma “gecikti” demeyeyim ama ekran arttıkça yeni kelime ekleme hızı bariz yavaşlamıştı; daha çok ezbere şarkı replikleri söylüyordu. Doktorumuz, tek başına izlemek yerine mümkünse birlikte izleyip “bak kedi miyav dedi” gibi araya konuşma katmanın daha faydalı olabileceğini söylemişti. Biz ekrana sınır koyup onun yerine mutfakta birlikte iş yapma, kitap ve bol oyun ekleyince 3-4 hafta içinde sohbeti açıldı 🙂