Gelişim geriliği nasıl fark edilir?

Benim oğlumda en çok “akranlarına göre bariz fark” kısmı dikkatimi çekmişti; mesela göz teması, ismine dönme, yeni bir beceriyi deneme isteği gibi şeyler aynı yaş grubunda daha belirgin oluyordu. Doktorumuz “tek bir gecikmeye takılma, genel tabloya ve ilerlemeye bak” demişti; birkaç alanda (motor, dil, sosyal) aynı anda geriden geliyorsa daha ciddiye almak gerekebiliyor. Biz evde kısa videolar çekip ay ay karşılaştırınca ilerleme var mı daha net gördük, içim daha rahat etti. İçgüdüsel olarak “bir şey farklı” hissi varsa bunu ertelemeden çocuk doktoruna ya da gelişim uzmanına danışmak çok iyi geliyor 🙂

Benim küçükte ilk fark ettiğim şey, kazandığı becerileri bazen geri bırakmasıydı; mesela bir ara “ba-ba” diyordu, sonra tamamen sustu gibi oldu. Bir de oyun kurma kısmı ipucu verdi: arabayı sürmek yerine sürekli teker döndürme, aynı hareketi uzun uzun tekrarlama gibi. Doktorumuz “tek bir belirtiye takılmayın ama gecikme ısrarcıysa not alın” demişti; ben videoya çekip kontrol randevusunda göstermiştim, çok işe yaradı 🙂

Benim kızımda beni en çok düşündüren şey, aynı yaştaki çocuklara göre “aşırı sakinlik” ve çevreyle daha az etkileşimdi; oyuncaklarıyla oynuyordu ama taklit oyunları (telefonla konuşur gibi yapma, bebeğe yemek yedirme) bir türlü gelmedi. Bir de seslere tepki veriyor gibi olsa da yönerge takip etmekte zorlanıyordu; “topu ver” dediğimde bakıp kalıyordu. Doktorumuz kesin bir şey demeden önce günlük rutinde küçük hedefler koyup 2-3 hafta not almamı söylemişti, böylece ilerleme var mı daha net görmüştük. En önemlisi içgüdüsel “bir şeyler farklı” hissini küçümsememek; erken değerlendirme çoğu zaman aileyi rahatlatıyor 🙂

Benim büyük oğlanda beni uyaran şey, aynı ay içinde beklediğim küçük ilerlemelerin hiç gelmemesiydi; mesela dönme-oturma arasında uzun süre “takılı” kaldı gibi hissettim. Bir de günlük rutinde çok zorlanma vardı; beslenirken aşırı öğürme, kaşığı ağzına götürmede belirgin güçlük gibi ince motor/duyusal şeyler bazen daha erken sinyal veriyor. Doktorumuz “tek bir belirtiye değil, birkaç alanda (motor, dil, sosyal) peş peşe gecikmeye” bakın demişti; içime sinmeyince gelişim takibi için not tutmak bana iyi gelmişti. 🙂

Benim kızımda beni en çok uyandıran şey, günlük rutinde çok zorlanmasıydı; mesela aynı saatte uykuya geçememek, emme/yutma sırasında sık sık tıkanır gibi olup çabuk yorulmak. Bir de kas tonusu tuhaf gelmişti: kucağa alınca “çok gevşek” ya da tam tersi aşırı kasılı duruyordu, alt değiştirme bile mücadeleye dönüyordu. Doktorumuz “her bebek farklı ama hareketlerin simetrik olması, iki tarafı eşit kullanması önemli” demişti; biz de tek tarafa hep dönme/tek eli tercih etme gibi şeylere dikkat etmiştik. İçgüdün “bir şeyler oturmuyor” diyorsa video çekip gelişim takibinde göstermek baya işe yarıyor 🙂

Benim ikizlerden birinde bizi en çok düşündüren şey kas tonusuydu; kucağa alınca ya çok “gevşek” duruyordu ya da tam tersi aşırı kasılıp arkaya atıyordu. Bir de hep tek tarafını kullanma eğilimi vardı, mesela oyuncak uzatınca sürekli aynı elle alıyor, öbür taraf sanki yokmuş gibi kalıyordu. Doktorumuz “motor basamaklardan çok hareketin kalitesi ve simetri önemli” demişti; içgüdüsel olarak bir şey “düz gitmiyor” hissi olunca erken değerlendirme iyi geliyor. Biz fizyoterapiyle epey toparladık 🙂