Konuşma gecikmesi ne zaman fark edilir?

Benim oğlum 2 yaşına kadar çok az kelime çıkarıyordu, asıl fark ettiğim şey kelimeden çok iletişim kurma isteği oldu. Doktorumuz “işaret ediyor mu, göz teması var mı, ismiyle seslenince dönüyor mu, basit yönergeleri anlıyor mu?” gibi şeylere bakın demişti; bizde anlama iyi olunca biraz içimiz rahatladı. Yine de 18-24 ay civarı kelime artışı hiç yoksa ya da sürekli gerileme oluyorsa bir uzmana görünmek iyi geliyor. Biz ekran süresini kısıp bol kitap-oyun yaptık, zamanla açıldı 🙂

Benim kızımda 18. ay civarı “anne-baba” dışında pek net kelime yoktu ama asıl dikkat ettiğim şey taklit yapıp yapmadığıydı; el sallama, “bay bay” deme, basit oyunları kopyalama gibi. Bir de ismiyle seslenince dönmesi, göz teması kurması ve istediği şeyi sadece ağlayarak değil jestle anlatmaya çalışması bana fikir verdi. Bizde “anlatıyor ama söylemiyor” dönemi uzundu; kitaplara bakarken resimleri gösterip heceleyince açıldı yavaş yavaş. İçine kapanma, hiç taklit etmemek ya da hiç ses denememek gibi durumlar olursa ben daha erken uzman görüşü almayı düşünürdüm 🙂

Benim oğlumda 15-16. aylarda kelime sayısından çok “söyleneni anlıyor mu” kısmına baktım; “topu getir”, “ayakkabını ver” gibi basit yönergeleri yapıyorsa içim rahat ediyordu. Bir de göz teması kurup ortak dikkat gösterebiliyor mu (bir şeye bakınca senin de bakmanı sağlamaya çalışması) bence önemli bir ipucu. 2 yaşa yaklaşırken hâlâ sesleri hep aynı şekilde çıkarıp hiç yeni hece denemiyorsa veya sürekli kendi dünyasında gibi olup seslenince dönmüyorsa biz danışma ihtiyacı hissetmiştik. Bizim doktor “her çocuk farklı ama anlama, oyun ve etkileşim tabloyu daha iyi anlatır” demişti.

Benim kızımda 20. ay civarı “konuşma”dan çok seslerle oyun kuruyor mu diye bakmıştım; sürekli aynı heceyi tekrarlayıp farklı ses denemeleri yapmıyorsa biraz dikkatimi çekmişti. Bir de kendi kendine mırıldanma, şarkı tekerleme gibi ritimli şeylere eşlik etme hiç yoksa bizde daha geç gelmişti. Doktorumuz “göz teması, ortak dikkat (bir şeye bakıp sonra sana bakma), oyun içinde sırayla yapma” gibi iletişim işaretleri varsa genelde zamanla açılabildiğini söylemişti. Biz ekranı azalttık, bol bol kitap resim gösterip isimlendirdik; kelimeler yavaş yavaş çoğaldı 🙂

Benim küçükte 17-18 ay civarı dikkatimi çeken şey kelimeden çok “ortak dikkat” oldu; mesela ben bir şeyi gösterince bakıyor mu, ilgimi paylaşıyor mu diye izledim. Bir de ihtiyaçlarını sadece ağlayarak mı anlatıyor yoksa bakışla, mimikle, elinden tutup götürerek bir yol buluyor mu önemliydi. Bizde ekran açıkken iyice içine kapanıyordu, azalttıktan sonra ses ve hece oyunları arttı 🙂 Doktorumuz “duyuyor gibi mi, ismine dönüyor mu” kısmını da mutlaka gözlemleyin demişti.

Benim oğlanda 2 yaşa yaklaşırken beni en çok düşündüren şey, kelime azlığından ziyade “ihtiyacını anlatmak için yol buluyor mu” kısmıydı; mesela su isterken bardağı getirip uzatıyor mu, mama için mutfağa götürüyor mu gibi. Bir de tepkisine bakmıştım: adıyla seslenince dönüyor mu, sevdiği şarkının bir yerinde heyecanlanıp eşlik etmeye çalışıyor mu. Doktorumuz “regresyon”a dikkat edin demişti; yani bir dönem yaptığı heceleri/kelimeleri tamamen bırakıyorsa not alın, bazen dönemsel olabiliyor ama takip etmek iyi geliyor. Bizde ekran süresi azalınca ve bol karşılıklı oyun oynayınca (saklambaç, top atma) iletişim daha belirgin toparlamıştı 🙂

Benim oğlumda 2 yaş civarı beni uyandıran şey “konuşmuyor”dan çok, sanki sesini hiç iletişim için kullanmamasıydı; mırıldanma, heceleme, bağırıp çağırıp dikkat çekme bile azdı. Bir de çevredeki seslere/isme dönme bazen tutarsız olunca daha çok takip ettik, doktorumuz “işitme de mutlaka bir baktırılsın, bazen çok basit şeyler çıkıyor” demişti. Kelime geç gelebiliyor ama jest-mimikle derdini anlatmaya hiç yanaşmıyorsa ben daha erken fark edilebiliyor diye düşünüyorum 🙂

Benim oğlumda ilk fark ettiğim şey 1 yaşa yaklaşırken “babıldama geriye gidiyor mu” kısmıydı; bir dönem bayağı ses çıkarırken sonra suskunlaşmıştı ve bu beni düşündürmüştü. Bir de ismimizi seslenince dönmeme, yüz ifadelerimize tepki vermeme gibi durumlar olunca kulak-burun-boğaz kontrolü yaptırmıştık, bazen işitme etkileyebiliyor denmişti. 2 yaşa doğru da kelimeden çok “oyun içinde rol yapma” (bebeği uyutma, arabayı sürme gibi) azsa ve çok tek düze oyun varsa not almıştım. Bizde rutin ekranı azaltıp bol karşılıklı kitap bakma ve günlük işleri anlatma biraz işe yaramıştı 🙂