Tuvalet eğitiminde ödül-ceza doğru mu?

Ben Derya, iki çocuk annesiyim; büyük oğlumda ödül işini bir süre denedik ama çikolata vs. olunca mesele “tuvalet”ten çıkıp “hediye”ye dönüştü. Bizde en çok işe yarayan şey küçük bir rutin oldu: aynı saatlerde oturtmak, denediğinde “aferin denedin” deyip baskı yapmamak. Ceza kısmını hiç kullanmadım; kazalarda sadece temizleyip “olabilir” demek ortamı sakin tutuyor. Ödül yerine çıkartma gibi sembolik bir şey ya da birlikte kitap okuma gibi minik bir paylaşım daha dengeli gelmişti 😊

Ben Sevil, 3 yaşında bir oğlan annesiyim. Bizde ceza hiç işe yaramadı, tam tersine daha çok gerildi ve kaçırmaları arttı; doktorumuz da “kazayı büyütmeyin, utanmasın” demişti. Ödül olarak da şeker vb. yerine küçük bir rutin yaptık: tuvalete oturunca birlikte sticker yapıştırıp “aferin denedin” dedim, zamanla kendiliğinden bıraktı 🙂 En çok işe yarayan şey sakin kalıp süreci yarışa çevirmemek oldu.

Ben Elif, 2,5 yaşında bir kız annesiyim. Bizde büyük ödüller ters tepti; tuvalet sonrası sticker gibi küçük bir “aferin” yeterli oldu, ama asıl işe yarayan şey sakin kalıp rutini oturtmak oldu. Ceza hiç denemedim, çünkü bir kere azarlayınca iyice içine kapandı ve daha çok inatlaştı; “kaza oldu, temizleriz” deyip geçince hızlandı 🙂

Ben Gözde, 3 yaşına yeni giren bir kız annesiyim. Bizde ödül-ceza yerine “rutin ve sakinlik” daha çok işe yaradı; kaçırınca hiç büyütmedim, sadece “ıslanınca rahatsız oluyor, hadi değiştirelim” deyip geçtim. Tuvalete oturduğunda da abartılı övgü değil, “denedin, harika” gibi kısa cümleler kullandım; böyle olunca güç savaşına dönmedi 🙂 Ceza tarafını hiç denemedim çünkü utandırma gibi hissedip daha da inatlaşabileceğini düşünmüştüm.

Ben Yasemin, 4 yaşında bir oğlan annesiyim. Bizde “ödül” yerine süreci görünür kılmak işe yaradı; tuvalete oturma saatlerini bir tabloya çizip birlikte boyadık, o da kendini kontrol ediyor gibi hissetti. Ceza hiç denemedim çünkü kaçırınca zaten utanabiliyorlar; ben sadece üstünü değiştirip “olabilir” deyip geçtim. Bir de tuvalete götürmeyi çok sıklaştırınca inatlaşma arttı, arayı açınca daha doğal oturdu 🙂

Ben Burcu, 3,5 yaşında bir kız annesiyim. Bizde ödül-ceza yerine “seçim hakkı” çok işe yaradı; tuvalete giderken hangi kitabı götürecek, hangi iç çamaşırını giyecek gibi küçük kararlar onu motive etti. Kaçırınca da sadece birlikte temizleyip “bir dahakine haber verirsin” deyip geçtim, gerilim olmayınca daha çabuk oturdu. Ödül vereceksem de somut bir şey değil, akşam ekstra masal gibi birlikte vakit ödülü daha iyi geldi 🙂

Ben Ece, 3 yaşındaki oğlumda ödül-ceza işine hiç girmedik; ceza zaten korku yapıyor, ödül de bazen pazarlığa dönüyor. Biz “başardın” demekten çok “vücudun sinyal verdi, tuvalete gittin” diye olayı normalleştirdik, kaçırınca da sadece üstünü değiştirip devam ettik. En çok işe yarayan şey, tuvalete gidince birlikte elleri yıkayıp küçük bir şarkı söylemek oldu; rutinin keyifli kısmı motivasyon gibi çalıştı 🙂

Ben Esra, 3 yaşındaki kızımda ödül-ceza yerine “beden sinyali” oyununu kullandık; tuvaleti gelince karnını dinleyip “pıt pıt” diye işaret yapıyorduk. Kaçırınca da sadece birlikte temizleyip “olabilir, bir dahakine daha erken deneriz” dedim, baskı artınca bizde de daha çok kaza oluyordu. Ödül olarak bir şey vermek yerine tuvalete gidince “rahatladın mı?” diye hisse odaklanmak daha kalıcı oldu 🙂